Nguyên nhân và điều trị chứng mất ngủ ở trẻ em

Nhiều trẻ cũng gặp vấn đề về giấc ngủ như người trưởng thành, khó ngủ và thường xuyên thức giấc vào nửa đêm, chúng được xem là một rối loạn sức khỏe về giấc ngủ. Không ngủ được vào ban đêm có thể ảnh hưởng lớn đến hoạt động thể chất, tinh thần, chức năng xã hội và cảm xúc của trẻ. Vì vậy việc tìm ra nguyên nhân và phương pháp điều trị chứng mất ngủ phù hợp là rất quan trọng. 

Nguyên nhân và điều trị chứng mất ngủ ở trẻ em
Nguyên nhân và điều trị chứng mất ngủ ở trẻ em

Trẻ bị mất ngủ

Giống như người lớn, trẻ em bị khó ngủ, mất ngủ, ngủ không sâu giấc, thường tỉnh dậy vào ban đêm và khó để ngủ lại. Để nhận ra trẻ đang phải đối đầu với chứng mất ngủ, cha mẹ hãy quan sát vì trẻ thường có các biểu hiện như sau. Ngoài buồn ngủ vào ban ngày, tâm trạng của trẻ không ổn định, chán nản và hay cáu gắt, tính hiếu chiến tăng cao, tăng động, trí nhớ giảm sút,… 

Trẻ khó chịu khi rối loạn giấc ngủ
Trẻ khó chịu khi bị rối loạn giấc ngủ

Nguyên nhân của chứng mất ngủ ở trẻ em

Một lý do phổ biến khiến nhiều trẻ em không ngủ đủ giấc là chúng đi ngủ quá muộn. Điều này do cha mẹ không để ý xem con họ cần ngủ bao nhiêu để chúng lớn lên khỏe mạnh. Hoặc họ không sắp xếp lên kế hoạch phù hợp để con vừa hoàn thành các hoạt động thường ngày vừa có giấc ngủ tốt. Giải thích cho trẻ tại sao chúng không nên thức khuya để chơi điện thoại, chơi điện tử, xem TV,… 

Cha mẹ nên ghi nhớ rằng, trẻ từ 6 đến 12 tuổi cần ngủ khoảng 10 đến 11 giờ mỗi đêm và thanh thiếu niên cần ngủ đủ 9 giờ mỗi đêm. Nếu bạn đã lên kế hoạch và tập cho con thói quen đi ngủ từ nhỏ nhưng con vẫn không ngủ ngon, thì những nguyên nhân phổ biến thường gặp là: 

  • Trẻ gặp phải các khó khăn, phiền muộn và suy nghĩ về chúng nhiều vào mỗi đêm.
  • Sử dụng caffeine.
  • Ngưng thở khi ngủ (ngáy)
  • Tác dụng phụ của thuốc (các loại thuốc chống trầm cảm, chống co giật, corticosteroid, chất kích thích được sử dụng để điều trị ADHD). 
  • Trẻ mắc các bệnh hen suyễn (ho), viêm da gây ngứa, hội chứng chân tay bồn chồn, rối loạn phát triển thần kinh (chẳng hạn như tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ và hội chứng Asperger).

Điều trị chứng mất ngủ ở trẻ em

Mặc dù nhiều cha mẹ có xu hướng muốn dùng thuốc để điều trị chứng mất ngủ của con, nhưng điều quan trọng hơn là phải tìm ra nguyên nhân để điều trị triệt để. Nếu con bạn bị ngưng thở khi ngủ, hen suyễn hoặc trầm cảm, thì thuốc ngủ không phải là lựa chọn đúng đắn.

Ví dụ, nếu con bị tắc nghẽn ngưng thở khi ngủ và ngáy to vào ban đêm, có thể trẻ cần phải cắt bỏ amidan và adenoids. Hoặc nếu con bị bệnh hen suyễn và bị ho thường xuyên về đêm thì bệnh của trẻ đang bị kiểm soát kém, lúc này có thể trẻ cần phải dùng thuốc hen suyễn mạnh hơn. 

Ngoài ra, những loại thuốc ngủ mà chúng ta thường thấy được quảng cáo trên TV, chẳng hạn như Ambien CR và Lunesta, chúng chưa được phép sử dụng cho trẻ em. Vì vậy, tìm ra nguyên nhân và lựa chọn loại thuốc nào là hợp lý rất quan trọng. Một số loại thuốc phù hợp như

  • Thuốc chống trầm cảm an thần, trong thuốc bao gồm Amitriptyline và Remeron
  • Melatonin
  • Clonidine, đặc biệt nếu con bạn cũng bị ADHD hoặc gặp các vấn đề về hành vi
  • Risperdal, đặc biệt nếu con bạn cũng mắc chứng tự kỷ hoặc các vấn đề về hành vi
  • Thuốc kháng histamin (mặc dù những loại này thường gây buồn ngủ vào ban ngày và chỉ được phép sử dụng trong một thời gian rất ngắn)

Trừ khi tìm ra được nguyên nhân gây bệnh hoặc do các căn bệnh khác kéo theo, thì việc sử dụng thuốc kê đơn cho con không phải lựa chọn đúng đắn. 

Một số phương pháp điều trị chứng mất ngủ ở trẻ mà không cần dùng thuốc 

Các phương pháp điều trị chứng mất ngủ nguyên phát hoặc chứng mất ngủ ở trẻ em mà không phải do tình trạng bệnh lý khác gây ra, bao gồm:

  • Chỉ lên giường khi cần đi ngủ, tức là không đọc sách, làm bài tập hoặc xem TV trên giường. 
  • Bạn nên tập cho trẻ thói quen đi ngủ ngay từ nhỏ, hoặc có một lịch trình nhất quán về thời điểm đi ngủ và thời gian thức dậy của trẻ, bao gồm cả cuối tuần và ngày lễ.
  • Dạy cho con các bài tập thư giãn, như việc thở bằng cơ hoành, thư giãn cơ thể,… để trẻ có thể sử dụng khi chuẩn bị đi ngủ.
  • Tránh caffeine
  • Tập thể dục thường xuyên
  • Ngừng các hoạt động kích thích như xem TV, chơi điện tử, nhắn tin, nói chuyện điện thoại và tốt nhất là để các thiết bị ấy thật xa chỗ ngủ, từ 30 đến 60 phút trước khi đi ngủ.
  • Nếu không thể ngủ, đừng quá ép buộc bản thân mà hãy ra khỏi giường và làm điều gì đó yên tĩnh, chẳng hạn như đọc sách.

Nếu quá nghiêm trọng, bạn nên nói với bác sĩ, hoặc chuyên gia tư vấn, bác sĩ tâm lý trẻ em để tìm ra nguyên nhân và phương pháp điều trị chứng mất ngủ ở trẻ một cách tốt nhất. 

Mối liên hệ giữa bệnh tăng động (ADHD) và chứng mất ngủ ở trẻ

Việc điều trị ADHD và chứng mất ngủ cho trẻ em có thể dễ gây nhầm lẫn vì nhiều triệu chứng giống nhau cũng như các phương pháp điều trị ADHD thường có thể gây mất ngủ.

Đối với nhiều trẻ bị ADHD, tuy chính các triệu chứng ADHD khiến chúng khó ngủ nhưng chỉ cần một liều nhỏ thuốc kích thích tác dụng ngắn vào buổi chiều hoặc buổi tối thực sự giúp chúng ngủ được. Nếu chứng mất ngủ của con trở nên tồi tệ hơn khi trẻ bắt đầu dùng thuốc ADHD hoặc tăng liều lượng thuốc điều trị, bạn nên gặp bác sĩ nhi khoa hoặc bác sĩ tâm thần trẻ em vì họ có thể giúp bạn tìm ra nguyên nhân khiến con bạn mắc chứng ADHD gặp vấn đề về giấc ngủ, điều này rất quan trọng vì không ngủ được vào ban đêm có thể làm trầm trọng thêm tất cả các triệu chứng của ADHD.

Và đối với những trẻ dường như có các triệu chứng của ADHD, thực sự lại bị rối loạn giấc ngủ, hãy quan sát trẻ thường xuyên và hơn hết là gặp bác sĩ để tìm ra nguyên nhân và cách điều trị tốt nhất.