Làm thế nào để dạy con độc lập hơn

Đối với những bậc cha mẹ, còn điều gì tuyệt vời hơn khi con có thể thôi làm bừa bộn mọi thứ và biết cách tự dọn dẹp phụ giúp cha mẹ như có thể tự dọn đồ chơi, nhặt đồ ăn rơi rớt,… Việc nuôi dạy trẻ tự lập không chỉ giúp phụ huynh có cuộc sống thoải mái hơn mà còn giúp con bước trên con đường trở thành công dân có trách nhiệm. 

Làm thế nào để dạy con độc lập hơn
Làm thế nào để dạy con độc lập hơn

Tuy nhiên, việc dạy con độc lập hơn đôi khi hơi khó khăn, cần bạn cố gắng và kiên trì rất nhiều. May mắn thay, những chiến lược trả lời cho câu hỏi “Làm thế nào để dạy con độc lập hơn?” được tổng hợp ở bài viết này có thể giúp bạn có thêm nhiều kiến thức và kinh nghiệm để cùng con bước từng bước một.  

Nói cho con nghe những kỳ vọng của bạn

Trẻ con thường cố gắng vươn lên để đáp ứng kỳ vọng của người lớn về chúng, miễn là kỳ vọng đó rõ ràng và phù hợp với năng lực của con. Hãy làm rõ những mong đợi của bạn bằng cách nói những câu như “Cha/mẹ mong con có thể mặc quần áo trong vòng năm phút” hoặc “Cha/mẹ mong con có thể đặt chén đĩa vào bồn rửa sau khi ăn xong”.

Nếu kỳ vọng của bạn quá thấp, chúng sẽ không thách thức được con và có thể không dạy cho con bài học nào. Tuy nhiên việc bạn kỳ vọng quá nhiều, rất có thể sẽ khiến con cảm thấy bị ép buộc, khó chịu dẫn đến ý muốn chống đối, đây là một việc cực kỳ thất bại trong quá trình dạy con nên người. 

Vì vậy, hãy cố gắng tạo ra những kỳ vọng hợp lý, phù hợp với con. Nếu bạn không chắc điều gì tạo nên một kỳ vọng hợp lý, hãy đặt ra một kỳ vọng cao hơn một chút so với những gì bạn thấy về con ở hiện tại, đồng thời hãy quan sát con cố gắng vươn lên để đáp ứng kỳ vọng của bạn. Đặt ra kỳ vọng và đảm bảo những kỳ vọng có thể hơi đòi hỏi khả năng của con, giúp con tự lập trong hành vi và suy nghĩ. 

Dành thời gian giảng dạy cho con cách tự lập

Thường thì thay vì ngồi đợi con vật lộn với đống lộn xộn thì tự mình làm còn nhanh hơn. Vì vậy nhiều cha mẹ bỏ qua việc dành thời gian giảng dạy cho con nhưng lại than trách con không biết tự lập.

Vậy thì hãy thay đổi suy nghĩ một chút để dễ dàng giảng dạy cho con hơn, hãy nghĩ rằng thời gian bạn dành để dạy cho con cách hoàn thành công việc như một khoản đầu tư sinh lời. Lời ở đây là việc con biết cách dọn dẹp nhà hay biết dọn dẹp đồ chơi,… và bạn không còn dành quá nhiều thời gian cho những công việc nhà đó nữa. Cả gia đình có thể phân chia công việc cho nhau và khối lượng công việc giảm xuống, mọi người có nhiều thời gian bên nhau hơn. 

Tạo ra những quy trình

Hầu hết trẻ em có thể làm mọi thứ tốt nhất khi chúng có thói quen. Các thói quen ấy sẽ giúp con nên làm gì theo một trình tự cụ thể.  

Ví dụ, một thói quen buổi sáng có thể như sau:

  • Làm vệ sinh cá nhân
  • Mặc quần áo
  • Chải tóc
  • Ăn bữa sáng
  • Sắp xếp vật dụng cần thiết vào cặp

Thói quen sau giờ học bao gồm:

  • Ăn một bữa ăn nhẹ
  • Có khoảng 30 phút để xem TV, chơi điện thoại,…
  • Làm bài tập về nhà
  • Phụ giúp cha mẹ làm việc nhà
  • Tắm 
  • Ăn tối
  • Chơi trò chơi
  • Mặc đồ ngủ
  • Đánh răng
  • Đọc sách
  • Đi ngủ

Thiết lập các thói quen rõ ràng sẽ giúp con biết phải làm gì tiếp theo. Tạo ra trật tự và quy trình phù hợp giúp loại bỏ đống lộn xộn mà bạn có thể gặp phải.

Tạo biểu đồ và thưởng cho con khi con làm tốt

Việc nói “Con nên dọn phòng của con đi” hoặc “Chuẩn bị đến trường nào”, có hơi mơ hồ. Với những trẻ nhỏ hơn, trẻ dễ mất tập trung hay những trẻ đang được học kỹ năng mới, bạn cần phải giải thích và đưa ra các bước, các hành động cụ thể giải thích chính xác việc con cần làm. 

Hãy chia những mệnh lệnh lớn đó thành các bước nhỏ như “Con nên bỏ quần áo bẩn vào thùng đựng đồ bẩn, sau đó để đồ chơi vào đúng chỗ”. Thường thì việc bạn đứng đó và chỉ trỏ, quản lý con từng nhiệm vụ một có thể gây phản tác dụng cũng như nó phụ thuộc nhiều vào bạn, nghĩa là lúc bạn bảo làm thì con sẽ làm, còn không bảo thì thôi.

Bạn nên tạo một biểu đồ giải thích từng bước, qua đó có thể giúp tăng tính độc lập của con. Đối với những trẻ chưa biết đọc bạn có thể vẽ những bức tranh, dán những hình ảnh vào biểu đồ đó giúp hướng dẫn trẻ từng bước phải làm gì. Bé con có thể thấy vui khi nhìn thấy những nhân vật hoạt hình chúng yêu thích, những hình ảnh đáng yêu giống như chúng đang thực hiện từng bước của một nhiệm vụ.

Tạo bảng kế hoạch cho trẻ

Treo biểu đồ gần nơi con sẽ thực hiện nhiệm vụ. Biểu đồ về việc dọn dẹp phòng ngủ của con có thể được treo trên cửa phòng ngủ. Biểu đồ nhắc nhở con nên đem theo thứ gì vào cặp có thể được treo bên cạnh bàn học,… Bạn chắc chắn không muốn tạo biểu đồ cho mọi nhiệm vụ nho nhỏ. Hãy chọn một hoặc hai việc mà bạn muốn con bắt đầu làm một cách độc lập và tạo danh sách kiểm tra để hướng dẫn chúng.

Sau khi tạo được biểu đồ, nếu con gặp phải khó khăn, thay vì nhắc nhở con từng bước, bạn có thể cùng con kiểm tra lại biểu đồ của con, khi ấy chúng sẽ nhớ ra mình thiếu bước nào và cuối cùng con cũng sẽ nhớ tự mình kiểm tra biểu đồ. 

Khi con hoàn thành tốt nhiệm vụ của biểu đồ, đối với trẻ mẫu giáo, hãy thưởng cho con những hình dán mà chúng thích, việc kiếm được một nhãn dán vào mỗi buổi sáng có thể là động lực giúp thúc đẩy con.

Thưởng cho con khi con làm tốt
Thưởng cho con khi con làm tốt

Đối với đứa trẻ lớn hơn, hãy đưa ra phần thưởng hàng tuần. Bạn có thể đưa ra giao dịch như, “Nếu con dọn dẹp phòng và làm bài tập về nhà trước bữa tối mỗi ngày, con có thể được phép mời một người bạn đến nhà vào thứ Bảy.” Nên thay đổi phần thưởng sau khi làm những việc giống nhau, nếu không trẻ sẽ dần mất hứng thú, như “Nếu con hoàn thành bài tập về nhà trước bữa tối, con có thể sử dụng máy tính xách tay trong một giờ.”

Định hình hành vi của con

Cho dù bạn muốn đứa con 6 tuổi học cách bình tĩnh khi chúng buồn bực, hay bạn muốn con bạn biết cách chuẩn bị bữa tối cho gia đình, những khi con học một kỹ năng mới hãy uốn nắn hành vi của con từng bước một. 

Chỉ cho con những gì phải làm. Sau đó, hướng dẫn con khi con cố gắng tự làm. Khen ngợi, phản hồi tích cực khi con đang đi đúng hướng và chuyển hướng khi con đi sai đường. Khi con đã thành thạo bước đầu tiên, hãy dạy con những bước tiếp theo trong quy trình.

Khen ngợi

Khen ngợi con khi con làm tốt
Khen ngợi con khi con làm tốt

Trẻ dễ dàng chú ý khi chúng nhận ra chúng vi phạm quy tắc hoặc không làm nhiệm vụ. Tuy nhiên sự chú ý ấy, ngay cả khi tiêu cực, cũng có thể củng cố hành vi sai trái của con. Chìa khóa để giúp củng cố hành vi của con là khen ngợi khi con độc lập.

Hãy nói những câu như: “Con giỏi lắm, con đã dọn bát đĩa của mình đi mà không cần ai nhắc nhỡ” hoặc “Cha/ mẹ rất vui và ấn tượng vì con đã tự ngồi xuống và làm bài tập về nhà tối nay”.

Tạo hợp đồng hành vi cho con

Khi con muốn có nhiều thứ hơn, như một chiếc điện thoại thông minh hoặc một tài khoản mạng xã hội, hãy tạo một hợp đồng hành vi nêu rõ những mong đợi của bạn về con.

Một hợp đồng truyền thông xã hội có thể bao gồm các quy định như:

  • Tôi sẽ cung cấp cho cha mẹ tôi mật khẩu của tôi.
  • Tôi sẽ không chấp nhận yêu cầu kết nối từ người lạ.
  • Cha mẹ tôi có thể truy cập tài khoản của tôi nếu họ yêu cầu.
  • Tôi sẽ nói với họ nếu ai đó gửi cho tôi những bình luận hoặc hình ảnh không phù hợp.
  • Tôi sẽ không nói cho ai biết địa chỉ nhà hay nơi tôi đi học.
  • Tôi sẽ không gửi hình ảnh riêng tư cho bất cứ ai.
  • Tôi hiểu nếu tôi vi phạm bất kỳ quy tắc nào trong số này, tôi sẽ mất quyền truy cập vào các tài khoản mạng xã hội của mình.

Hãy ký hợp đồng và yêu cầu con ký vào hợp đồng đó. Cùng nhau xem lại các quy tắc và cho con cơ hội đặt câu hỏi. Và nói rõ rằng bạn sẽ chỉ cho phép tự do và độc lập hơn nếu con bạn tuân theo các quy tắc và những đặc quyền này có thể bị xóa nếu con không tuân theo các nguyên tắc ghi trong hợp đồng.

Cho phép những hậu quả tự nhiên xảy ra khi con làm sai

Mặc dù sẽ có những lúc bạn cần phải giải quyết những hậu quả hợp lý, chẳng hạn như lấy đi đồ điện tử của con khi chúng thức quá khuya để chơi, nhưng cũng sẽ có những lúc để hậu quả tự nhiên xảy ra sẽ có ý nghĩa nhất.

Ví dụ, nếu con bạn quên đem theo giày đá bóng, đừng đưa đôi giày đã quên cho con. Thay vào đó, để con bạn ngồi bên lề khi luyện tập hoặc chơi trò chơi. Để con nhớ rõ đó là hệ quả tự nhiên do của sự lựa chọn của con.

Hậu quả tự nhiên có thể là một giáo viên xuất sắc và con có thể nhớ để làm tốt hơn vào lần sau.

Một lời khuyên nhỏ

Mỗi đứa trẻ trưởng thành với một tốc độ hơi khác nhau. Vì vậy, đừng quá nản lòng khi con bạn có vẻ như chưa trở nên độc lập theo cách bạn mong đợi. Với sự hỗ trợ và hướng dẫn thêm từ bạn, con có thể học các kỹ năng và có được sự tự tin cần thiết để bắt đầu tự làm nhiều việc hơn.