Bài thơ đò lên thạch hãn

Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

Có tuổi hai mươi thành sóng nước

Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm

Lê Bá Dương

Tác giả bài thơ “Đò xuôi Thạch Hãn” là phóng viên thường trú báo Văn hóa khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, nguyên chiến sĩ quân đội trực tiếp chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị trong trận chiến rực lửa mùa hè năm 1972.

Bài thơ lúc đầu có tên là “Tiếng gọi bên sông”, được tác giả trực tiếp đọc trong lễ kỷ niệm ngày Thương binh – Liệt sĩ 27-7-1987 tại tỉnh Quảng Trị. Thời gian trước đó, Lê Bá Dương về thăm chiến trường cũ, anh từng ngủ qua đêm cùng vong hồn đồng đội ngay trong nghĩa trang Thành cổ, lòng trào dâng bao xúc động sâu sắc và thương cảm vô hạn. Trong bối cảnh đó, anh đã ứng tác bài thơ, coi đây như một nén tâm nhang thắp cho các đồng chí, đồng đội đã ngã xuống. Bài thơ thấm đẫm nghĩa tình đồng đội, đã chạm đến nỗi đau tận cùng của sự hy sinh, mất mát trong chiến tranh, làm rung động lòng người.

Tác phẩm vẻn vẹn có 4 câu thơ, nhưng nội lực tinh thần thì rất lớn. Tác giả không phản ánh toàn cảnh trận chiến khốc liệt 81 ngày đêm quân ta đã chiến đấu trong Thành cổ Quảng Trị, dưới bom đạn của kẻ thù như thế nào, mà chỉ hướng về một góc nhỏ, nơi hàng trăm chiến sĩ ta đã bị súng đạn quân thù giết hại khi họ hành quân qua sông Thạch Hãn.

Mở đầu bài thơ, tác giả viết:

Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

Câu thơ như một lời nhắc nhở những con thuyền trên sông Thạch Hãn khi qua chiến trường xưa, hãy nhẹ tay chèo, kẻo làm thức giấc các “bạn tôi” đang yên nghỉ dưới đáy nước. Ý thơ gợi bao điều xót xa trong lòng bạn đọc, từ cảnh huống hy sinh đau đớn đến nơi hy sinh của các liệt sĩ… và các anh đành vĩnh viễn phải nằm lại đây, không có danh tính, không còn cơ may được quy tập hài cốt đặng trở về với làng quê đất mẹ.

Bài thơ đò lên thạch hãn
Minh hoạ: Thuỳ Dung.

Có tuổi hai mươi thành sóng nước

Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm

Tinh thần chiến đấu anh dũng và sự hy sinh của các liệt sĩ đã giành lại hòa bình và thống nhất toàn vẹn non sông. Họ hy sinh, nhưng vong hồn vẫn còn “mãi ngàn năm”, nêu gương sáng về tinh thần yêu nước, tiếp thêm sức mạnh chiến đấu cho lớp lớp thế hệ hậu sinh. Họ vẫn còn mãi như “sóng nước” không ngừng nghỉ trên sông, “vỗ yên bờ bãi” quê hương, làng xóm… Nghệ thuật so sánh đã làm ý thơ thêm sinh động và hàm chứa nhiều ý nghĩa sâu xa.

Bài thơ “Đò xuôi Thạch Hãn” đã được khắc trên một bia đá dựng tại bờ Nam sông Thạch Hãn, nơi có bến thả hoa ngay thành phố Đông Hà ngày nay.

Xem thêm:  Cấu tạo ngoài thằn lằn bóng đuôi dài

Chu Ngọc Phan (Giới thiệu và bình)

Câu 2: Bài thơ đã gợi nhớ đến những câu thơ nào đã học trong chương trình Ngữ Văn THPT? Đoạn thơ tìm được và bài thơ này có điểm gì tương đồng về nội dung?

căn cứ các văn bản đã học

Trong dịp ra bờ sông Thạch Hãn thả hoa nhớ về các đồng đội còn nằm dưới đáy sông, cựu chiến binh Lê Bá Dương ứng khẩu sáng tác bài thơ trong dòng cảm xúc nhớ thương. Bài thơ sau đó được khắc lên tường Thành Cổ Quảng Trị như một nén tâm hương của người ở lại dành cho đồng đội, chiến sĩ đã ra đi trong độ tuổi thanh xuân.

Năm 2007, vào một dịp tình cờ, ông Trần Bắc Hải (một tiến sĩ Y khoa, nguyên đại úy, giảng viên học viên Quân y, mê sáng tác nhạc) đang sống ở London lên Internet và bắt gặp 4 câu thơ trong bài Đò lên Thạch Hãn của Lê Bá Dương.

“Đọc 4 câu thơ mà tôi sởn gai ốc. Cứ hỏi trong đầu ‘Lê Bá Dương, anh là ai?’”, ông Bắc Hải nhớ lại. Ngay lập tức, giai điệu cho một bài hát phổ từ bài thơ này hiện lên trong đầu ông.

Bài thơ nguyên bản chỉ có 4 câu: 

“Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹĐáy sông còn đó bạn tôi nằmCó tuổi hai mươi hòa sóng nước

Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm”.

Bài thơ đò lên thạch hãn

Bìa album “Hành khúc ngày bình yên”.

Quảng cáo

Khi phổ thành ca khúc, 4 câu thơ trên được lặp lại 2 lần. Lần đầu ở âm vực thấp, trầm và sâu như “đáy sông còn đó bạn tôi nằm”. Lần thứ hai, giai điệu bay lên cao, với 2 câu cuối được biến điệu (modulated) sang giọng trưởng.

“Tôi muốn hát lên rằng rằng thân xác các bạn tôi còn dưới đáy nước nhưng hồn đã bay lên cao. Từ trên ấy các anh nhìn xuống, chứng kiến cuộc đời thường nhật mà nhắc nhở: “Những người ở lại, hãy sống thay cho chúng tôi!”, Trần Bắc Hải tâm sự.

Sau nhờ bạn bè tìm kiếm giúp, Trần Bắc Hải và Lê Bá Dương quen biết nhau. Nhờ ca khúc này mà trong suốt 5 năm qua, cả hai thư từ, email qua lại như bạn tâm giao. Đến đầu năm 2012, vợ chồng Trần Bắc Hải về Việt Nam và đến thăm Lê Bá Dương. Đôi bạn tri kỷ có dịp hàn huyên những câu chuyện về chiến trường xưa, về những người đã nằm xuống và về đồng đội. Câu chuyện nào cũng khiến cho các anh muốn trào nước mắt.

Để ghi nhớ những ký ức đẹp, Trần Bắc Hải đã đưa Đò lên Thạch Hãn và 10 ca khúc khác của anh vào album Hành khúc ngày bình yên, phát hành trong tháng 7.

11 ca khúc trong album này là 11 câu chuyện về những người anh hùng, những sự hy sinh. Ca từ của các nhạc phẩm trong album một phần được chính Trần Bắc Hải viết, phần khác được lấy từ các bài thơ của các cựu chiến binh như: Lê Bá Dương, Trần Quang Trung, Văn Hiền, Ngô Long Phúc Chiến, Nguyễn Thái Sơn. Các bài nhạc phổ từ thơ này đều chuyển tải những trải nghiệm của chính tác giả hoặc bạn bè, gia đình, đồng đội của ông.

Xem thêm:  kleo là gì - Nghĩa của từ kleo

Quảng cáo

Bài thơ đò lên thạch hãn

Thả đèn, hoa tưởng nhớ liệt sĩ trên sông Thạch Hãn.

Bài Xin đừng gọi anh là liệt sĩ vô danh vốn là sáng tác thơ được khắc trên bia của nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Bài thơ này do Văn Hiền, người cựu phóng viên mặt trận Quảng Trị sáng tác khi chứng kiến việc nhiều đồng đội nằm lại chiến trường mà phải nhiều năm sau hòa bình mới tìm lại được mộ. Người lính lái xe trong Chuyện tình không tên là hình ảnh của chính tác giả Nguyễn Thái Sơn, vốn là một người lính lái xe, thương binh chiến trường Lào. Còn Hành khúc ngày bình yên, ca khúc được lấy làm tên cho album, được Trần Bắc Hải viết nhân ngày giỗ 30 năm của người bạn học cùng trường, trung úy pháo binh Nguyễn Tiến Quân, hy sinh tại mặt trận Lạng Sơn trong chiến tranh biên giới.

Album Hành khúc ngày bình yên tập hợp nhiều giọng ca: tốp nam và tốp nữ cùng các giọng đơn nam Y Jang Tuyn, Đức Quang, Lâm Minh Huy, Dương Quốc Hưng, đơn nữ Trang Nhung, Diệu Hiền….

Toàn bộ album do nhạc sĩ Yên Lam phối khí, nghệ sĩ guitar Mai Bá Trưng đệm nhạc. Tiền bán album và cùng tiền quyên góp thêm từ bạn bè, người thân của Trần Bắc Hải được dùng để gây quỹ đền ơn đáp nghĩa các thương binh, liệt sĩ hải quân và thanh niên xung phong đã hiến dâng tuổi xuân cho đất nước.

Ngoài ra, với sự hỗ trợ của các thành viên trang web Hoangsa.org, một phần quà sẽ được gửi đến một gia đình liệt sĩ thương binh trận Gạc Ma – Trường Sa, chiến dịch CQ 1988 đang có hoàn cảnh khó khăn.

Thoại Hà

Ai đã từng một lần được đặt chân đến Quảng Trị, đến bờ Nam sông Thạch Hãn, nơi có bến thả hoa ngay thành phố Đông Hà sẽ được đọc bài thơ này trên bia đá:

Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

Có tuổi hai mươi thành sóng nước

Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm

Thành cổ Quảng Trị là minh chứng rõ nét nhất cho sự đấu tranh kiên cường và lịch sử vẻ vang của quân dân Việt Nam, gợi nhớ về ký ức của cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước tại Thành cổ Quảng Trị.

Để bảo vệ Thành cổ, hàng vạn Anh hùng, Liệt sĩ đã anh dũng ngã xuống, đem theo tuổi thanh xuân, đem theo bao ước nguyện hóa thân vào lòng đất. Xương máu của các anh đã hóa thân trong từng tấc đất, ngủ sâu trong lòng đất mẹ Quảng Trị.

Xem thêm:  Điều nào sau đây sai khi nói về lực vạn vật hấp dẫn giữa hai chất điểm

Tác giả bài thơ “Đò xuôi Thạch Hãn” là phóng viên thường trú báo Văn hóa khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, nguyên chiến sĩ quân đội trực tiếp chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị trong trận chiến rực lửa mùa hè năm 1972.

Bài thơ lúc đầu có tên là “Tiếng gọi bên sông”, được tác giả trực tiếp đọc trong lễ kỷ niệm ngày Thương binh – Liệt sĩ 27-7-1987 tại tỉnh Quảng Trị. Thời gian trước đó, Lê Bá Dương về thăm chiến trường cũ, anh từng ngủ qua đêm cùng vong hồn đồng đội ngay trong nghĩa trang Thành cổ, lòng trào dâng bao xúc động sâu sắc và thương cảm vô hạn. Trong bối cảnh đó, anh đã ứng tác bài thơ, coi đây như một nén tâm nhang thắp cho các đồng chí, đồng đội đã ngã xuống. Bài thơ thấm đẫm nghĩa tình đồng đội, đã chạm đến nỗi đau tận cùng của sự hy sinh, mất mát trong chiến tranh, làm rung động lòng người.

Tác phẩm vẻn vẹn có 4 câu thơ, nhưng nội lực tinh thần thì rất lớn. Tác giả không phản ánh toàn cảnh trận chiến khốc liệt 81 ngày đêm quân ta đã chiến đấu trong Thành cổ Quảng Trị, dưới bom đạn của kẻ thù như thế nào, mà chỉ hướng về một góc nhỏ, nơi hàng trăm chiến sĩ ta đã bị súng đạn quân thù giết hại khi họ hành quân qua sông Thạch Hãn.

Mở đầu bài thơ, tác giả viết:

Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

Câu thơ như một lời nhắc nhở những con thuyền trên sông Thạch Hãn khi qua chiến trường xưa, hãy nhẹ tay chèo, kẻo làm thức giấc các “bạn tôi nằm”, những người bạn ấy đang yên nghỉ dưới đáy nước. Ý thơ gợi bao điều xót xa trong lòng bạn đọc, từ cảnh huống hy sinh đau đớn đến nơi hy sinh của các liệt sĩ. Các anh vĩnh viễn nằm lại đây, không danh tính, không còn cơ may được quy tập hài cốt để trở về làng quê đất mẹ. Các anh đã hy sinh tuổi trẻ để dành lại hoà bình và thống nhất toàn vẹn non sông. Họ hy sinh, nhưng tinh thần yêu nước vẫn không ngừng nghỉ, tiếp tục “vỗ yên bờ bãi” quê hương, làng xóm… tiếp thêm sức mạnh cho lớp trẻ thế hệ sau này.

            Năm tháng qua đi, thời gian có thể xoá nhoà nhiều cảnh vật nhưng cũng có những thứ nó sẽ mãi mãi lắng sâu trong kí ức mỗi người, đó chính là bài thơ này và hình ảnh các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống trong các cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập. Cảm ơn tác giả Lê Bá Dương đã mang đến cho mọi người một áng thơ hay. Đó chính là nén tâm nhang tưởng nhớ linh hồn các liệt sĩ đã hoá thân vào đất mẹ.

Thuộc website harveymomstudy.com

Related Posts